<sup>بوته چاى كه شكل درخچه اى دارد ارتفاع آن به يك تا دو متر مى رسد و هميشه سرسبز است و در چين ، ژاپن ، هندوستان ، سيلان ، ايران و امريكا مى رويد.
برگ چاى دندانه دار، سرتيز، كوتاه و داراى دمبرگ است ، گلهاى آن سفيد و داراى پنج گلبرگ است . از بوته چاى فقط برگ آن مصرف مى شود و خريد و فروش آن يكى از تجارتهاى بزرگ دنيا شده است كه بسيارى از بازرگانان چاى در دنيا به ثروت رسيده اند.
معمولا از درختچه چاى سه بار در هر سال برگ چينى مى كنند و تا عمر درختچه هشت ساله يا ده ساله شد بهره بردارى از آن را متوقف مى سازند و مى گويند پير شده و ديگر بهره بردارى از آن صرف ندارد.


تاريخچه چاى
تاريخ چاى با افسانه هاى زيبايى آميخته است : مى گويند يكى از برهمنان كه اهل عبادت بود مى خواست شبانه روز در عبادت باشد و خواب به چشمش نيايد ولى روزى كه مشغول عبادت بود ناگهان خواب او را در ربود و در خواب قيافه زنى را كه سابقا دوست داشت به چشمش ديد، از شدت خشم و غضب از خواب بيدار شد و براى تنبيه خود مژه هاى چشمان خود را چيد و به زمين ريخت كه ديگر خواب به چشمان او نيايد، فرداى آن روز در محلى كه او مژگان خود را ريخته بود دو درختچه سبز شدند كه همان چاى امروز است و برگهاى اين درخت خواص سرزندگى و نشاط روح را در خود داشتند. هنديها با اين افسانه چاى را به هند انتساب مى دهد ولى غافلند كه دو يا سه هزار سال قبل از ظهور مسيح مصرف چاى در زمانهاى بسيار قديم مخصوصا در چين معمول بوده است ، به هر حال كشف چاى و مصرف آن تاريخى قديمى دارد كه با افسانه هاى زيادى آميخته است و چينى ها و هنديها بر سر اين كه چاى اول در چين بوده يا در هند گفتگو و مجادله دارند ولى آنچه مسلم است اين است كه چاى يكى از گياهان قديمى است كه بشر هزاران سال است با آن آشنايى دارد. تهيه چاى بستگى به محيط توليد آن دارد.
چاى سبز كه در چين مصرف زياد دارد برگ برگ چيده مى شود. موادى كه در برگ چاى سبز وجود دارد و باعث تخمير آن مى شود با حرارت آفتاب و و يا كوره آتش خارج مى شود و بعد اين برگها را مى كوبند و از آن چاى سبز كه در چين زياد مصرف مى شود به دست مى آورند.
در چين آداب و رسوم خاصى براى چيدن برگ چاى وجود دارد از جمله چاى سلطنتى را به وسيله دختران جوان كه هر روز لباسهاى خود را عوض ‍ مى كند و دستكشهاى مخصوصى به دست مى كنند و خود را معطر مى سازند و برگ چاى را مى چينند تهيه مى كنند. هنگامى كه اين دختران با اين لباسهاى رنگارنگ مشغول چيدن چاى مى شوند بايد سكوت محض ‍ حكمفرما باشد و آنها در آن سكوت كار خود را انجام دهند.


خاصيت غذايى چاى
چاى مثل قهوه و ديگر دمكرده ها ارزش غذايى ندارد. برگهاى چاى داراى مقدار كمى مواد ((ازته )) روغنهاى مايع ، ((موم ))، (( سلولز))، انواع ((رزين )) سقز مى باشد. طبق اكتشافات خيلى جديد چاى داراى ((فلوئور)) است و چنان كه مى دانيد فلوئور ماده گرانبهايى است كه از كرم خوردگى دندانها جلوگيرى مى كنند.
چايى كه ما مى خوريم داراى دو عنصر مهم است كه يكى ((تانن )) است كه در دمكرده چاى وجود دارد و به آن خاصيت ادرار آور مى دهد و ديگرى يك ماده محرك است كه مشابه كافئين در قهوه است و به نام ((تئين )) و ((تئوفلين )) معروف مى باشد و سيستم اعصاب را تقويت مى كند.
زياده روى در مصرف چاى براى كسانى كه اعصابى حساس دارند اختلالاتى ايجاد مى كند كه معروف به مسموميت از چاى است و به نام بيمارى ((تئيسم )) مشهور است . چاى براى همه به شرطى كه در مصرف آن رعايت اعتدال شود تجويز مى شود؛ كسانى كه كارهاى فكرى مى كنند با نوشيدن چاى حافظه خود را تقويت مى كنند.
چاى براى كسانى كه بيمارى قلبى دارند و يا به اختلال عصبى مبتلا هستند منع شده است . بچه ها بايد به اندازه معتدل چاى بخورند.
چاى مقوى دستگاه هاضمه است و عمل كبد را آسان كرده و ضد اسهال است ، زيرا داراى كافئين و تئوبرومين است .
چاى با املاح آهكى ، آهن ، ژلاتين و ظروف غير لعابى ناسازگارى دارد و به همين علت است كه چاى با آبهايى كه آهك دارند خوب به عمل نمى آيد و طعم مطبوعى پيدا نمى كند.


چه نوع چاى را بايد انتخاب كرد؟
چاى ، انواع مختلف و گوناگونى دارد كه مربوط به كشورى است كه در آن به عمل مى آيد و ترتيبى است كه آن را مى چينند و خشك مى كنند.
مثلا چاى سبز كه مورد توجه ژاپنيها، چينى ها، اعراب و مردم شمال آفريقاست به اين وسيله به دست مى آيد كه از تخمير طبيعى برگهاى چاى جلوگيرى كرده و آن را با آفتاب و يا حرارت در ديگهاى فلزى خشك مى كنند. براى تهيه چاى سياه ، برگهاى چاى را به حال طبيعى خود مى گذارند تا با اكسيداسيون ((تانن )) رنگ آن سياه و تيره شود و بعد آن را مى كوبند تا ريز شود.
چاى سياه را وقتى دم كنند رنگ آن بيش از چاى سبز است . بين چاى سياه يا تخمير شده كه در بازار خريد و فروش مى شود چاى هندوستان ، چين يا سيلان معروف است . چاى سيلان عطر كمى دارد ولى به ذائقه گوارا است و رنگ آن بعد از دم كردن قرمز نارنجى است كه در انگلستان و هندوستان آن را با شير مى خورند.
چاى چين كه خيلى معطر و رنگين است وقتى دم كشيد رنگ باز و طعم دلپذيرى دارد و دوستداران چاى چين ، شير در آن نمى ريزند بلكه آن را بطور طبيعى و يا با يك برش ليموى ترش تازه مى خورند.
چاى سبز چين كه داراى رنگ سبز زيتونى است وقتى دم كردند كمرنگ است و در چين زياد مصرف مى شود ولى در خارج از چين مصرف زيادى ندارد.
چاى ياسمن كه مخلوطى از چاى با گل ياسمن است عطر مخصوصى دارد كه در داخل چين مصرف مى شود و در خارج موفقيتى ندارد.
خانمهايى كه در تابستان به كنار دريا رفته اند و رنگ پوست خود را برنزه كرده اند اگر بخواهند اين حالت خود را براى مدتى طولانى نگهدارى كنند بايد پوست صورت و تن خود را با محلول غليظ و دمكرده چاى بشويند.


چاى را چگونه دم مى كنند؟
فرانسوى ها: آب را جوش مى آورند و براى هر نفر يك قاشق كوچك قهوه خورى چاى را در قورى چينى ريخته و به تعداد هر نفر يك فنجان آب جوش روى آن مى ريزند و مى گذارند بماند تا دم بكشد.
انگليسيها: ظرفى كه انگليسيها چاى را در آن دم مى كنند از فلز يا سفال يا چينى است و به ترتيبى كه فرانسوى ها چاى را دم مى كنند ولى روى قورى يك حوله مخصوص مى اندازند تا گرم بماند و دم بكشد. وقتى چاى دم كشيد در ته فنجان كمى شير سرد مى ريزند و چاى را روى آن پر مى كنند.
روسها: چاى غليظ را در قورى دم مى كنند و قورى را روى سماور مى گذارند، سماور پر آب جوش است كه به كمك اين آب جوش براى هر كس چاى غليظ يا رقيق تهيه مى كنند.
در روسيه چاى را در ليوانهاى بزرگ بلور مى ريزند و اگر در فنجان هاى كوچك بريزند نعلبكى را روى آن مى گذارند تا سرد نشود.
مراكشيها: مراكشيها چاى را در استكان مى خورند و اگر ميهمانى بر آنها وارد شد سه بار يعنى سه استكان چاى براى او مى آورند و اين رسمى است كه در مراكش معمول است . در مراكش چاى سبز را با يك برگ نعنا دم مى كنند و آن را شيرين كرده و مى نوشند.
چينى ها: چينى ها چاى سبز را با گل ياسمن معطر كرده و دم مى كنند و بدون قند مى نوشند. يك گرد چاى را در ته فنجان مى ريزند و روى آن آب جوش ‍ سرازير كرده و وقتى دم كشيد بدون شيرينى مى خورند.</sup>